E-TİCARET VE TİCARET HUKUKU KAPSAMINDA SATICILARIN YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Giriş

Dijitalleşmenin ticari hayata etkisiyle birlikte elektronik ticaret (e-ticaret), klasik ticari faaliyetlerin önemli bir uzantısı hâline gelmiştir. Mal ve hizmetlerin elektronik ortamda sunulması, ticari ilişkilerin kurulma biçimini değiştirmiş; buna paralel olarak satıcıların hukuki sorumluluk alanları da genişlemiştir. E-ticaret faaliyetinde bulunan satıcılar, yalnızca Türk Ticaret Kanunu hükümleriyle değil; aynı zamanda tüketicinin korunması, elektronik ticaretin düzenlenmesi ve kişisel verilerin korunması gibi çok katmanlı bir mevzuat yapısıyla karşı karşıya kalmaktadır.

Bu yazımızda, e-ticaret yapan satıcıların ticaret hukuku merkezli yükümlülükleri; ilgili özel kanunlar ve uygulamadaki hukuki sorunlar çerçevesinde akademik bir yaklaşımla ele alınacaktır.

I. E-Ticaret Kavramı ve Hukuki Çerçevesi

E-ticaret, 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’da, "Fiziki olarak karşı karşıya gelmeksizin, elektronik ortamda gerçekleştirilen çevrim içi iktisadi ve ticari her türlü faaliyeti ifade eder" şeklinde tanımlanmaktadır. Genel itibariyle; e-ticaret faaliyetinde bulunan satıcılar, hukuki nitelik itibarıyla ticari işletme işleten tacir konumundadır. E-ticaret yoluyla yürütülen faaliyetin, devamlılık ve gelir sağlama unsurlarını taşıyarak ticari işletme niteliği kazanması hâlinde, satıcı Türk Ticaret Kanunu anlamında tacir sayılmaktadır. Bu bağlamda e-ticaret satıcıları, Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen ticari iş, ticari işletme ve tacir kavramlarına tabi olup; ticari hayata özgü yükümlülükleri yerine getirmekle mükelleftir.

II. Tacir Sıfatından Kaynaklanan Yükümlülükler e-ticaret yükümlülükleri

E-ticaret faaliyetinin ticari işletme kapsamında yürütülmesi, satıcıya tacir sıfatı kazandırır. Tacir sıfatının kazanılmasıyla birlikte satıcılar;

• Ticaret unvanı seçme ve tescil ettirme,

• Ticari defter tutma ve saklama,

• Ticari faaliyetlerinde basiretli bir iş insanı gibi hareket etme,

• Haksız rekabet teşkil eden fiillerden kaçınma,

yükümlülükleri altına girmektedir.

Özellikle e-ticarette hızlı işlem hacmi ve otomasyon süreçleri dikkate alındığında, basiretli tacir ilkesinin önemi daha da artmakta; teknik altyapı eksikliklerinden kaynaklanan zararlar dahi satıcının sorumluluğuna yol açabilmektedir.

III. Bilgilendirme ve Şeffaflık Yükümlülüğü

E-ticaret satıcılarının en temel yükümlülüklerinden biri, faaliyetlerine ilişkin açık, doğru ve erişilebilir bilgi sunmaktır. 6563 sayılı Kanun ve ikincil mevzuat uyarınca satıcılar;

• Ticaret unvanı,

• MERSİS numarası,

• İletişim bilgileri,

• Vergi bilgileri,

• Satışa konu mal veya hizmetin temel özellikleri,

gibi bilgileri elektronik ortamda kolayca erişilebilir şekilde sunmak zorundadır.

Bu yükümlülük, ticari dürüstlük ve güven ilkesinin bir gereği olup, bilgilendirme eksiklikleri idari yaptırımlara ve hukuki sorumluluğa yol açabilmektedir.

IV. Sözleşme Kurma Süreci ve Ön Bilgilendirme Yükümlülüğü

E-ticarette sözleşmeler, çoğunlukla mesafeli satış sözleşmesi niteliği taşımaktadır. Bu kapsamda satıcılar, sözleşmenin kurulmasından önce tüketiciyi;

• Satış bedeli ve ek masraflar,

• Teslimat şartları,

• Cayma hakkı,

• İade ve değişim koşulları,

konularında bilgilendirmekle yükümlüdür.

Ön bilgilendirme yükümlülüğünün eksik veya hatalı yerine getirilmesi hâlinde, sözleşmenin geçerliliği tartışmalı hâle gelmekte ve satıcı aleyhine hukuki sonuçlar doğabilmektedir.

V. Ticari Defter ve Kayıt Tutma Yükümlülüğü

E-ticaret satıcıları, gerçekleştirdikleri ticari işlemleri usulüne uygun şekilde kayıt altına almakla yükümlüdür. Türk Ticaret Kanunu uyarınca tutulması zorunlu olan ticari defterlerin, elektronik ortamda yürütülen işlemleri de kapsayacak şekilde düzenlenmesi gerekmektedir.

Ticari defterlerin usulüne uygun tutulmaması, uyuşmazlık hâlinde satıcının ispat yükünü ağırlaştırmakta ve ticari davalarda aleyhe delil oluşturabilmektedir.

VI. Haksız Rekabet Yasağı ve Reklam Uygulamaları

E-ticaret alanında yoğun rekabet ortamı, haksız rekabet riskini de beraberinde getirmektedir. Gerçeğe aykırı indirimler, yanıltıcı reklamlar ve rakipleri kötüleyici içerikler, Türk Ticaret Kanunu kapsamında haksız rekabet teşkil etmektedir. Satıcılar, dijital pazarlama faaliyetlerinde ticari dürüstlük ve rekabet hukukuna uygun hareket etmeli; tüketiciyi yanıltıcı uygulamalardan kaçınmalıdır.

VII. Kişisel Verilerin Korunması

E-ticaret faaliyetlerinde müşteri verilerinin işlenmesi kaçınılmazdır. Bu durum, satıcıların kişisel verilerin korunmasına ilişkin yükümlülüklerini de gündeme getirmektedir. Kişisel verilerin hukuka aykırı şekilde işlenmesi, yalnızca idari para cezaları değil; aynı zamanda ticari itibar kaybı ve tazminat sorumluluğu doğurabilmektedir. Bu bağlamda e-ticaret satıcılarının, veri işleme süreçlerini ticaret hukuku sorumluluklarıyla uyumlu şekilde yapılandırmaları gerekmektedir.

VIII. E-Ticarette Sorumluluk Rejimi ve Uyuşmazlıklar

E-ticaret satıcıları, ayıplı mal veya hizmetten doğan sorumluluk, sözleşmeye aykırılık ve haksız fiil hükümleri kapsamında sorumluluk altına girebilmektedir. Ayrıca e-ticaret uyuşmazlıklarında arabuluculuk ve dava yolları, ticari uyuşmazlık niteliğine göre farklılık göstermektedir. Bu nedenle satıcıların, uyuşmazlık risklerini azaltacak hukuki altyapıyı önceden oluşturmaları büyük önem taşımaktadır.

IX. İlgili Mevzuat

-6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun buradan erişebilirsiniz

-Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik buradan erişebilirsiniz

-Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun buradan erişebilirsiniz

-Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi ve Bildirim Yükümlülükleri Hakkında Tebliğ buradan erişebilirsiniz

-Elektronik Ticarette Güven Damgası Hakkında Tebliğ buradan erişebilirsiniz

-Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği buradan erişebilirsiniz

-Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun buradan erişebilirsiniz

-Kişisel Verilerin Korunması Kanunu buradan erişebilirsiniz

X. Sonuç

E-ticaret, sunduğu ticari fırsatların yanında, satıcılar açısından kapsamlı ve çok boyutlu hukuki yükümlülükler doğurmaktadır. Türk Ticaret Kanunu başta olmak üzere ilgili mevzuat çerçevesinde satıcıların; şeffaflık, dürüstlük, kayıt düzeni ve hukuki uyum ilkelerine uygun hareket etmeleri zorunludur. Sağlam bir hukuki altyapı oluşturan e-ticaret satıcıları, yalnızca hukuki risklerini minimize etmekle kalmayacak; aynı zamanda sürdürülebilir ve güvenilir bir ticari yapı inşa edeceklerdir.

Av. Ahmet Kanyılmaz